Neden GNU/ Linux

GNU/ Linux işletim sistemini tercih etmek için belki yüzlerce neden sıralanabilir. Ancak ben bugün GNU/ Linux işletim sistemini tercih etmeniz için bu nedenlerden en önemli gördüklerimi sizlerle paylaşmak istiyorum.  Ancak bu konuya girmeden önceki makalemde yazmayı unuttuğum bir konuya değinmek istiyorum. Linux “Linuks” olarak okunuyor. Ben bu kelimeyi makalelerimde olduğu gibi yani “Linux” şeklinde kullanmaya devam edeceğim. Windows’u olduğu gibi kullandığımız şekilde. Bu açıklamadan sonra bu makalede geçen daha sonraki makalelerde daha fazla üzerinde duracağımız bazı tanımlara bakalım.

Linux dağıtımı (Linux distro veya distribution): GNU yazılımlarını ve diğer özgür yazılımları bir araya getiren ve tüm bunları bir Linux çekirdeği (Linux Kernel) ile beraber toplu, derlenmiş ve kurulumu kolay bir işletim sistemi olarak kullanıcılara sunmayı amaçlamış olan yazılım birlikteliklerine Linux dağıtımı denir. Bazıları Fedora, Ubuntu, openSuSe, Debian gibi.

GNU: GNU “GNU’s Not UNIX” yani “GNU Unix değildir”in kısaltmasıdır. GNU, UNIX benzeri (UNIX-like operating system) bir işletim sistemi geliştirme amacıyla 1984 yılında Richard Stallman tarafından başlatılmış bir pojedir. GNU Projesi işletim sistemi kernel hariç bir işletim sistemi için gerekli olan neredeyse herşeyi geliştirmiştir. Bütün GNU yazılımları “GNU General Public License (GPL)” lisansı altında dağıtılır.  GPL temel olarak, yazılımın kaynak kod formunda dağıtılmasını, herhangi bir kullanıcının kaynak kodu kopyalama, değiştirme ve herhangi birisine dağıtmasını yine kaynak kod olarak yapmasını şart koşar. Şimdilik bu kadarla yetinelim.

Kaynak kod (source code): Bir programın, herhangi bir programlama dili ile yazılmış orjinal formu. Kaynak kod insanın anlayabileceği dile yakındır.  Programlar, kaynak kodların çeşitli derleyicilerden (compiler)  geçirilerek bilgisayarın anlayabileceği bir forma dönüştürülmüş halleridir.

Masaüstü (Desktop): İlerde bu konuyu daha fazla inceleyeceğiz. Kısaca GNU/ Linux işletim sistemi  Linux çekirdeği (Linux Kernel), X pencere sistemi (X Window system) ve masaüstü (desktop) olarak adlandırılan katmanlardan oluşur. Masaüstü Linux işletim sisteminin grafik arayüzüdür.

Hack: Bir şekilde kişisel bilgisayarlara, kurum ve kuruluşların sistemlerine izinsiz olarak saldırmak ve o sistemlerideki bilgileri ele geçrimek, bozmak ve o sistemlere zarar vermek.

Shell: Bu kelimenin Türkçe karşılığı “kabuk” ama ben “shell” kelimesini kullanmaya devam edeceğim. GNU/ Linux işletim sistemlerinde yazdığımız komutları yorumlamak ve yönetmek için kullanılan programa shell denir. Bir başka değişle bilgisayar ekranımızın yönetimini pencereler ve simgeler ele geçirmeden önce bilgisayarlarımızı çalıştırmak için kullandığımız komutları yazdığımız bir tür paneldir. Bütün Linux dağıtımlarında bir shell programı bulunur. Shell bir GNU/ Linux işletim sisteminin olmazsa olmazıdır. Shell ile programları çalıştırabilir, bilgisayar kodlarını derleyebilir, bir sistemi işletebilirsiniz. Kısacası bilgisayarımızı en etkili şekilde yönetebiliriz. Ama biraz tecrübe gerekir.

GNOME: Linux’ta popüler bir masaüstüdür.

KDE: Linux’ta diğer bir popüler masaüstüdür. Ben GNOME masaüstünü daha çok sevdiğim için önce onu yazdım.

Şimdilik bu kadar tanım yeter. İlerde bu konulara daha fazla bakacağız. Haydi şimdi Linux  işletim sistemini seçmemiz için nedenlere bakalım.

1. Linux bedavadır
İster bir bilgisayara, ister yüz bilgisayara yükleyin fark etmez Linux ücretsizdir. Bugün artık evlerde bile birden çok bilgisayar olduğu düşünülürse lisanslı olarak alınacak ücretli işletim sistemlerinin ne kadar çok maliyeti olacağı görülecektir. Aldığınız her yeni Windows işletim sistemli bilgisayarda yaklaşık 100- 150 ABD Doları civarında bir tutarı bilgisayarınız ile yüklü olarak gelen Windows için Microsoft’a ödüyorsunuz. Aynı işi görebilecek ücretsiz bir alternatif varken hala Bill Gates’e bu ödemeyi yapmaya devam etmeye, zenginliğine zenginlik katmaya gerek varmı? İşletmelerdeki bilgisayarların sayısı düşünüldüğünde Windows işletim sistemine ödenen paranın miktarını siz tahmin edin.

2. İhtiyacınız olan programlar bir pakette
Linux dağıtımları ile birlikte sadece işletim sistemi değil bununla birlikte günlük işlerinizde ihtiyaç duyacağınız birçok program da ücretsiz olarak gelir.  Ayrıca bütün bu programlar bağımsız olarak test edildikten sonra size ulaşır. Yapılacak güncellemelerde sizlere ulaştırılır. Bunlar için ayrıca sizin birşey yapmanıza gerek yoktur.

3. Canlı CD (Live CD)
Canlı CD’ler Linux dünyasında ki belli başlı en önemli yeniliklerden birisidir. Herhangi bir bilgisayarda CD, DVD veya USB bellekten tam bir GNU/ Linux işletim sistemini yükleyip Linux işletim sistemi hakkında fikir edinebilirsiniz. Bunun yanında bilgisayarınızda yüklü Windows işletim sistemindeki problemleri giderebilirsiniz, donanım problemlerini çözebilirsiniz. Bütün bunları da bilgisayarınızda hiçbir değişiklik yapmadan yapabilirsiniz. Bu işlemlerden sonra bilgisayarınızı kapatıp hard diskinizden  açtığınızda normalde bilgisayarınızda yüklü olan işletim sisteminize bıraktığınız şekilde dönmüş olursunuz.

3. Hızlı gelişim
Windows işletim sistemlerinin yaklaşık 3- 5 yıl arasında bir süre de yeni sürümleri geliştirilmektedir. Linux dağıtımlarında bu süre 6-9 ay arasındadır.

4. Linux özgürdür
İlk maddede Linux bedavadır demiştim.  Linux sadece bedava değil aynı zamanda özgür bir işletim sistemidir. Linux yazılım kodları açıktır. O nedenle Linux’u “hack” etmeye gerek yoktur. İsteyen bu kaynak kodlar üzerinde değişiklik yapıp kendi Linux dağıtımını bile yapabilir.

5. Komut programı (Shell) kullanımı
Linux ile ilgili en büyük eleştiri “shell” diye isimlendirilen elle komut yazmaya yarayan bilenler için DOS ve Windows’taki komut satırına benzeyen programın kullanılmasıdır. Kolay bir grafik arayüzü elbette iyidir. Ancak bazen komut kullanımı işlerinizi çok daha hızlı yapmanıza imkan sağlar. İlerdeki makalelerim de bununla ilgili örnekler vereceğim.

6. Birçok masaüstü
Windows’ta genellikle bir masaüstü vardır. Buradaki pencerelerde programlar açıktır. Bu pencereleri açıp kapayarak kullandığımız programa ulaşırız. Linux’te istediğiniz kadar masaüstü oluşturabilirsiniz. Örneğin bir masaüstünü email ve Internet için, diğer bir masaüstünü ofis programlarınız için, diğer bir masaüstünü oyunlar için ayırabilirsiniz. Fare (mouse) ‘nin bir hareketi ile bu masaüstleri arasında hızlı geçiş yapabilirsiniz.

7. Linux dağıtımları bağımsızdır
GNU/ Linux işletim sistemi yanında ihtiyacınız olan birçok yazılım ile gelir. Linux dağıtımcıları program paketlerinin seçiminden sorumludur. Linux dağıtımlarına ilave edilen programlar için bir zorunluluk yoktur. Dağıtımcılar sadece daha iyi olduğunu düşündükleri için proğramları Linux dağıtımlarına ilave ederler.

8. Donanım sürücüleri (driver)
Windows’un daha çok donanımı desteklediği, bunun için daha çok sürücü (driver) bulunduğu söylenir. Bu genelde doğru olsa da siz bu donanımlar için sürücüleri Internetten bulup, indirip yüklemeniz gerekir. Linux birçok donanımı direkt olarak destekler. Ayrıca Internet’ten bulup indirmenize gerek yoktur.

9. Linux her donanım ile çalışır
Linux süper bilgisayarlardan cep telefonlarına her donanım üzerinde çalışır. Açık kaynak kodlu olmanın avantajı ile farklı yapıdaki donanımlara aktarılabilir. Son kullanıcıların donanım hakkında endişelenmesine gerek yoktur. Bu arada tablet ve cep telefonlarının popüler işletim sistemi Android’in  Linux’tan geliştirildiğini belirtelim.

10. Linux diğer işletim sistemleri ile uyumlu olarak çalışır
Linux diğer işletim sistemleri ile birlikte çalışır. Windows ve hatta Mac OSX işletim sistemlerinde bulunan paylaşılmış yerleri tanır ve onlarla birlikte aynı bilgisayar üzerine kurulabilir. Bilgisayarınızı istediğiniz işletim sisteminden açabilirsiniz. Dosya paylaşımları yapabilirsiniz. Bunun dışında sanal makina (virtual machine) olarak adlandırılan yazılımlar ile mevcut işletim sisteminiz içerisinde başka bir işletim sistemini kurup çalıştırabilirsiniz. Benim de niyetim sizlerin öncelikle mevcut Windows işletim sistemini değiştirmeden Linux Canlı CD ile veya Windows içerisinde sanal makina kurarak burada Linux işletim sistemini denemenizi tavsiye etmek. Bu konuya sonraki makalelerde geleceğiz.

11. Topluluk Desteği
Linux için destek veren, sorularınıza cevap bulabileceğiniz Internette birçok forum vardır. Bu forumlarda birçok Linux kullanıcısı sizlerin sorularınıza cevap vermek için gönüllüdür. Burada en önemli problem bu forumların çoğunluğunu İngilizce olmasıdır.  Ama Türkçe forumlarda vardır.

12. Seç ve karıştır
Linux’ta belli ürün veya protokolleri kullanmayı zorlayan ticari şirketler yoktur. O nedenle istediğiniz masaüstü (GNOME veya KDE gibi) ve programları seçebilirsiniz.

13. Güvenlik
Linux işletim sistemi Windows’tan çok daha güvenlidir. Güvenlik Linux işletim sisteminin ana özellliğidir. Sistemin özünde yeralan güvenlik duvarı (firewall) ile istenmeyen zararlı programların çalışan programlar içine gizlenmesi mümkün değildir. Linux, bilgisayarın bütün kaynaklarını (mikroişlemci, bellek vb.) sizin çalışan programlarınıza ayırır. Güvenlik programlarının (anti-virus programları gibi) sürekli olarak çalışmasına ve bilgisayar kaynaklarını kullanmasına gerek yoktur.

14. Zararlı programlar (Malware)
Teorik olarak Linux’ta zararlı programlar yoktur. Bunun en başlıca nedeni Linux açık kaynak kodlu bir işletim sistemidir. Yukarıda da belirttiğim gibi bir Linux sistemini “hack” etmeye gerek yoktur. Ayrıca kullanıcı sayısı bakımından Windows daha büyük bir grup olduğundan bu tür zararlı programları yazanlar daha büyük bir grup olan Windows kullanıcılarını hedefe alırlar.

15. Linux dağıtımlarında binlerce program vardır
Linux sadece bir işletim sistemi değildir. Linux binlerce program ile birlikte gelir. Tabii ki bu programların bedava olduğunu söylememe gerek yok. Ofis programları, Internet programları( email, browser vb.) , grafik programları ve daha niceleri. Tekrar edelim hepsi de bedava.

16. Linux’u yeniden kurmaya gerek yoktur
Bir problem olduğunda veya güncelleme gerektiğinde Linux’u yeniden kurmanıza gerek yoktur. Linux’u yeniden kurmadan problemi çözebilir veya Linux dağıtımının son sürümüne güncelleme yapabilirsiniz. Yıllarca Windows işletim sistemi kullandım. Windows işletim sistemleri ile gelen sistem kurtarma uygulamalarının hiç bir işe yaramadığını rahatlıkla söyleyebilirim. Windows bilgisayarınız çökerse yapabileceğiniz bir Linux Canlı CD ile bilgisayarınızı açıp, dosyalarınızı bir harici diske kopya edip, Windows’u yeniden kurmaktır. İş bu kadarla da kalmıyor tabi ki. Kullandığınız programları tekrar kurmanız gerekir. Bugüne kadar belki yüzlerce defa bu işi yapmış bir kişi olarak bunu söylüyorum.

17. Beğemezseniz değiştirin
Bilgisayarınıza kurduğunuz Linux dağıtımını beğenmezseniz başka bir Linux dağıtımını seçebilirsiniz. Linux kullanıcı verilerini ayrı hard disk bölümlerinde tutar. O nedenle farklı bir Linux dağıtımını kurduğunuz zaman sizin verilerinize bir zarar gelmeyecektir.

18. İstediğinizi seçin
Linux’te masaüstünden paket yöneticisine ve hatta dosya sistemine kadar bütün uygulamaların alternatifi vardır. İstediğinizi seçebilirsiniz. hani kebapcılar bazen dediğimiz gibi “ortaya bir karışık” mümkün.